W elementach wentylacji, ogrzewania i klimatyzacji panują warunki, które sprzyjają rozwojowi rozmaitych mikroorganizmów. Kiedy zbijają się w struktury, znacznie trudniej jest je usunąć. Z tego względu tak ważne jest, by regularnie czyścić i dezynfekować instalacje.W tym artykule opisujemy, czym jest biofilm w instalacjach HVAC oraz jak mu zaradzić!

Biofilm w instalacjach HVAC – czym jest i jak się tworzy?

Biofilm to struktura tworzona przez kolonie mikroorganizmów (bakterie, grzyby, glony), które otaczają się ochronną macierzą. W instalacjach HVAC (ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji) rozwija się tam, gdzie jest wilgotno i dostępne są substancje odżywcze, np. na chłodnicach (parownikach), tacach skroplin, w przewodach wentylacyjnych czy w układach wody chłodzącej.

Proces tworzenia biofilmu przebiega etapami:

  1. Pojedyncze komórki bakteryjne osadzają się na powierzchni (np. metal, plastik, aluminium).
  2. Mikroorganizmy wydzielają lepką macierz, która przyczepia je do podłoża.
  3. Biofilm „dojrzewa”, czyli narasta, a następnie tworzy kanały transportowe i staje się odporny na czynniki zewnętrzne.
  4. Fragmenty biofilmu odrywają się i przenoszą do kolejnych elementów instalacji.

Komórki w biofilmie są znacznie bardziej odporne na środki dezynfekcyjne, przez co osad jest trudny do usunięcia. Może być problemem zwłaszcza w starszych instalacjach.

Biofilm a zagrożenia dla zdrowia i instalacji

Obecność biofilmu w systemach HVAC stanowi zagrożenie nie tylko dla zdrowia osób przebywających w budynku, ale też dla samej instalacji. Ma negatywny wpływ na jakość powietrza, a także na stan techniczny poszczególnych elementów systemów.

Zagrożenia zdrowotne:

  • Ryzyko rozwoju i rozprzestrzeniania się patogenów, w tym potencjalnie chorobotwórczych bakterii (np. Legionella, Pseudomonas), grzybów i ich zarodników.
  • Wtórne zanieczyszczanie pomieszczeń, co jest szczególnie problematyczne w obiektach wymagających wysokiego poziomu czystości mikrobiologicznej, np. placówkach medycznych, laboratoriach czy zakładach produkcyjnych.
  • Emisja bioaerozoli z zanieczyszczonych instalacji pogarsza jakość powietrza wewnętrznego, co może nasilać objawy alergii i astmy.
  • Syndrom chorego budynku (SBS) – przebywanie w pomieszczeniach może wiązać się z bólami i zawrotami głowy, zmęczeniem, trudnościami z koncentracją oraz uczuciem ogólnego dyskomfortu.

Zagrożenia dla instalacji:

  • Biofilm działa jak izolator termiczny, co ogranicza wymianę ciepła na wymiennikach, obniżając wydajność systemu i zwiększając zużycie energii.
  • Nagromadzony osad organiczny zwęża przekrój przepływu, zwiększa opory hydrauliczne i może prowadzić do zatorów w rurach i tacach skroplin.
  • Pod warstwą biofilmu rozwija się korozja mikrobiologiczna, która uszkadza metalowe elementy instalacji (m.in. rury, tace, finy aluminiowe).
  • Zanieczyszczone układy wymagają częstszych serwisów, a w skrajnych przypadkach konieczna jest wymiana zniszczonych elementów.

Masz wrażenie, że instalacje nie działają prawidłowo? Warunki w pomieszczeniach wyraźnie się pogorszyły? Umów się na badanie jakości powietrza.

Jak zwalczać i zapobiegać?

Skuteczna walka z biofilmem wymaga wieloetapowego podejścia. Ze względu na jego wysoką odporność, konieczne jest stosowanie specjalistycznych środków. Proces wygląda następująco:

  1. Czyszczenie mechaniczne – odkurzanie z filtrem HEPA, szczotkowanie oraz płukanie pod ciśnieniem (jeśli instalacja na to pozwala).
  2. Środki enzymatyczne i surfaktanty – pomagają rozbić biofilm i ułatwiają jego usunięcie.
  3. Dezynfekcja chemiczna – środki utleniające (np. kwas nadoctowy, nadtlenek wodoru) lub nieutleniające (np. czwartorzędowe sole amoniowe, tzw. quaty).
  4. Płukanie instalacji wodnych – w systemach chłodniczych i grzewczych stosuje się specjalne pompy oraz środki chemiczne, które pomagają usunąć biofilm, magnetyt i osady mineralne.
  5. UV-C – lampy montowane przy wymiennikach i tacach skroplin ograniczają rozwój mikroorganizmów. Źródła światła wymagają jednak regularnej wymiany.

Do tego bardzo ważne są działania prewencyjne:

  • Regularne czyszczenie i dezynfekcja tac skroplin, odpływów oraz wymienników, najlepiej 1-2 razy w sezonie.
  • Kontrola wilgotności i usuwanie stojącej wody, w celu ograniczenia warunków do rozwoju biofilmu.
  • Stosowanie prawidłowo dopasowanych i szczelnie zamontowanych filtrów.
  • Wymiana biocydów stosowanych w układach wody chłodzącej, by zmniejszyć ryzyko uodpornienia się mikroorganizmów na stosowane środki.
  • Regularne płukanie i uzdatnianie wody w zamkniętych obiegach, w celu ograniczenia ryzyka gromadzenia się biofilmu i osadów.

Zadbaj o stan instalacji, korzystając ze wsparcia profesjonalistów Brawent. Zarezerwuj termin na czyszczenie wentylacji w Poznaniu.

Przeczytaj także